Interview met Wiep Staal, Hogeschool Leiden
Wiep Staal beschikt over een schat aan ervaring in het hbo, o.a. als (team)coach, trainer en docent. Ze is, naast opleidingsmanager Master Jeugd & Gezin, ook trekker van de Professionaliteit Werkplaats Sociaal Domein bij Hogeschool Leiden.
In februari 2025 kreeg zij de innovatieprijs van Hogeschool Leiden met het thema: 'Alumni in beeld en een vliegende start voor startende professionals.' Zij onderzoekt hoe een startende professional goed kan landen in de beroepspraktijk en voor het werk wordt behouden. Met steun van de innovatieprijs heeft Wiep Staal onderzoek uitgevoerd naar de behoeften van startende professionals en ze ontwikkelde de handreiking ‘De Zes E's voor begeleiding van startende professionals - Een vliegende start voor startende professionals, onderzoek en praktijk'.
Omdat de handreiking ook houvast kan bieden om startende professionals in het hbo te ondersteunen en te laten groeien in hun beroep en als persoon legden wij Wiep een aantal vragen voor.
“Wat mij al langer opviel is dat startende professionals, zeker in de semipublieke sector, bovengemiddeld vaak uitvallen in hun eerste werkjaar. Dat leidt niet alleen tot personeelstekorten, maar ook tot verlies van opleidingseffecten. Die start verloopt dus vaak niet zo soepel.”
“Die hoge uitval is eigenlijk niet zo raar. Startende professionals staan op een belangrijk kruispunt. Ze betreden na hun studie een complexe arbeidsmarkt in een maatschappij die voortdurend verandert. Denk aan digitalisering, prestatiedruk, personeelstekorten en de verwachting om continu beschikbaar te zijn. Er wordt veel van hen verwacht.
Daarom is er een belangrijke taak voor zowel het onderwijs als de beroepspraktijk. In het hbo kun je studenten voorbereiden op die overgang, maar ook in organisaties moeten starters goed begeleid worden. Het gaat niet alleen om kennis en vaardigheden, maar ook om een vangnet, begeleiding en een cultuur van psychologische veiligheid. Als dat ontbreekt, zie je sneller uitval, burn-out en verlies van talent, en dat raakt de hele sector. Mijn centrale vraag was dan ook: hoe kunnen we professionals beter ondersteunen bij hun start in de beroepspraktijk?”
Die is zeker relevant, want ook in de hbo-sector starten medewerkers die als onderwijsassistent, docent, onderzoeker of ondersteuner aan de slag gaan, na hun afstuderen. Soms is dit een alumnus van diezelfde hogeschool. Werken op een hogeschool vraagt vooral invoegen in een cultuur waarin een bijdrage geleverd wordt aan het voorbereiden van studenten op de beroepspraktijk. Piekbelasting, werkdruk, zorgen over studentwelzijn, lesgeven (toetsen en beoordelen), de ethiek van onderzoek en effectief samenwerken zijn de onderwerpen waar de hbo-sector, dus ook de startende collega, mee te maken krijgt.
“Het model bestaat uit zes kernelementen: Eenheid, Evenwicht, Enthousiasme, Energie, Eerlijkheid en Eigenaarschap. Het model biedt houvast voor onderwijs en de beroepspraktijk om startende professionals te ondersteunen en te laten groeien in hun beroep en als persoon. Ze bieden een praktisch kader dat jonge professionals begeleidt en versterkt, terwijl het bijdraagt aan een gezonde werkcultuur en de duurzame inzetbaarheid bevordert. Ik heb op basis van onderzoek en praktijkervaring een handreiking ontwikkeld waarin ik deze elementen concreet maak. Daarin wordt de context waarbinnen startende professionals opereren beschreven: hoge prestatiedruk, complexiteit van het werkveld en noodzaak tot vorming van een professionele identiteit. Het model ordent aan de hand van de zes E's de belangrijkste aandachtspunten.
“Het begint met verbinding. Zorg voor een veilige en inclusieve cultuur waarin starters zich welkom voelen. Ze moeten vragen durven stellen, fouten mogen maken en hun ideeën kunnen delen. Daarnaast is het belangrijk dat ze het gevoel hebben dat ze erbij horen. Neem hen serieus en heb ook oog voor stillere of perfectionistische professionals.”
“Evenwicht gaat over balans in het team. Het is belangrijk dat kwaliteiten en rollen elkaar aanvullen en dat er duidelijkheid is over verantwoordelijkheden en taken. Ook is aandacht voor neurodiversiteit essentieel. Denk aan professionals met ADHD, het autismespectrum, hoogbegaafdheid of hoogsensitiviteit. Zorg voor een passende werkomgeving en voorkom dat mensen zich moeten ‘maskeren’, want dat geeft stress en een gevoel van isolatie.”
Enthousiasme“Werkplezier en betekenis zijn cruciaal. Geef starters taken die aansluiten bij hun talenten en drijfveren. Laat hen ervaren dat hun werk ertoe doet, meet regelmatig de werkbeleving en vier successen. Plan reflectietijd, geef ruimte voor vragen en laat starters niet alleen 'gaten vullen'. Tegelijkertijd moeten ze leren grenzen te stellen. Alles perfect willen doen is niet nodig, een zeven kan ook goed genoeg zijn.”
Energie“Zonder energie geen veerkracht en kracht om te blijven leren en presteren. Bespreek daarom het verschil tussen gezonde stress en overbelasting. Leer starters signalen van uitputting herkennen. Daarnaast is het belangrijk om jonge professionals te leren omgaan met tegenslag, onzekerheid en teleurstellingen. Bespreek machteloosheid, moedeloosheid, emotionaliteit die een rol kunnen spelen bij complexe casuïstiek. Het helpt als daar ruimte is voor gesprek en ondersteuning.”
Eerlijkheid“Een open en veilige feedbackcultuur is essentieel. Geef tijdige en concrete feedback, niet alleen op resultaten maar ook op het proces. En vergeet waardering niet. Het helpt ook als ervaren collega’s hun eigen leerproces en fouten delen. Dat verlaagt de drempel voor starters om zich kwetsbaar op te stellen.”
Eigenaarschap“Tot slot is eigenaarschap belangrijk. Geef starters vertrouwen en verantwoordelijkheid. Betrek hen bij besluitvorming, verbeterprocessen en innovaties. Zo leren ze regie te nemen over hun eigen ontwikkeling en actief bij te dragen aan het team.”
“De innovatieprijs heeft geleid tot concrete inzichten en handvatten om starters beter te begeleiden. Uiteindelijk gaat het om duurzame werkrelaties en het behouden van talent. Wat je ziet, is dat werkplezier en goede samenwerking ontstaan wanneer iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt, dat geldt zowel voor de starter als de organisatie.”
Ter reflectie op de Arbeidsmarktmonitor hbo van 2020 heeft prof. dr. Frank Cörvers in opdracht van Zestor e...
Resultaten van een onderzoek uit 2006 naar de professionalisering van startende docenten in het hbo.
Deze wijzer is bedoeld om hogescholen inzicht te geven in strategieën om de professionele ruimte van docent...
