Mantelzorg uitgelegd
Mantelzorg in het hbo
Mantelzorg is meer dan zorg alleen
Mantelzorg bestaat uit veel verschillende taken. Denk bijvoorbeeld aan:
- Regeltaken (zoals administratie)
- Praktische begeleiding (vervoer, boodschappen doen, medicatiebeheer)
- Geestelijke of emotionele steun, bijvoorbeeld bij psychische klachten of depressie
- Hulp bij het huishouden, bijvoorbeeld koken of schoonmaken
- Persoonlijke verzorging
Veel mantelzorgers zien zichzelf niet als mantelzorger
Waarschijnlijk zijn er meer mantelzorgers in je organisatie dan je denkt. Eén van de uitdagingen is dat veel medewerkers zichzelf niet herkennen als mantelzorger. Zij zien zichzelf vooral als zoon, dochter, partner, ouder of goede vriend. Daardoor zoeken zij vaak geen ondersteuning en gaan zij minder snel het gesprek aan over hun situatie. Bewustwording is dus een belangrijke eerste stap om de combinatie werk en mantelzorg bespreekbaar en mogelijk te maken.
Ik ben gewoon ouder van mijn kind / het komt op je pad, je hebt geen keus / is toch niet meer dan logisch.
Welke definitie houden we aan?
Er worden verschillende definities aangehouden wat betreft mantelzorg. Hierdoor loopt het aantal mantelzorgers dat genoemd wordt in onderzoeken en berichten uiteen. Hieronder volgen er enkele die van toepassing zijn:
-
Het SCP
Alle hulp van mensen aan iemand met gezondheidsproblemen uit hun sociale netwerk die niet wordt gegeven in het kader van een beroep (SCP, 2023). De hulp die zij bieden varieert van gezelschap en emotionele steun, huishoudelijke hulp, administratie en vervoer tot verzorgende en verpleegkundige handelingen. Het gaat om hulp die verdergaat dan de gebruikelijke steun van huisgenoten aan elkaar. Ook de zorg voor een naaste in een woonzorginstelling telt mee. -
CBS
Mantelzorgers geven onbetaalde zorg aan een familielid of een bekende uit zijn of haar omgeving die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en doen dat al minimaal drie maanden en/óf minimaal 8 uur per week. De zorg bestaat uit bijvoorbeeld huishoudelijke taken, wassen, aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen enz.. -
De cao-hbo
De werknemer die mantelzorg verleent aan een persoon met wie die een zorgrelatie heeft, zoals bedoeld in artikel 5.1, lid 2 van de WAZO: Lid 2: Onder een persoon als bedoeld in het eerste lid, wordt verstaan: h) de echtgenoot, de geregistreerde partner of de persoon met wie de werknemer ongehuwd samenwoont i) een kind tot wie de werknemer als ouder in een familierechtelijke betrekking staat j) een kind van de echtgenoot, de geregistreerde partner of de persoon met wie de werknemer ongehuwd samenwoont k) een pleegkind dat blijkens de basisregistratie personen op hetzelfde adres woont als de werknemer en dat hij als pleegouder als bedoeld in artikel 1.1 van de Jeugdwet verzorgt l) een bloedverwant in de eerste of tweede graad m) degene die, zonder dat er sprake is van een arbeidsrelatie, deel uitmaakt van de huishouding van de werknemer, of n) degene met wie de werknemer anderszins een sociale relatie heeft, voor zover de te verlenen verzorging rechtstreeks voortvloeit uit die relatie en redelijkerwijs door de werknemer moet worden verleend. -
Zilveren Kruis, VGZ
Je bent mantelzorger als je meer dan acht uur per week en langer dan drie maanden voor een naaste zorgt en dit niet beroepsmatig is. De genoemde grens van 8 uur/3 maanden is geen wettelijke ondergrens voor het zijn van een mantelzorger, maar wordt vaak gebruikt als een definitie voor intensieve mantelzorg in onderzoeken.
Voor het hbo geldt de brede definitie mantelzorg
Voor de mantelzorgers in het hbo die vallen onder de cao-hbo ga je uit van de omschrijving uit de WAZO (artikel 5.1, lid 2), die neerkomt op deze brede definitie van mantelzorg van het SCP: Alle hulp van mensen aan iemand met gezondheidsproblemen uit hun sociale netwerk die niet wordt gegeven in het kader van een beroep. Het gaat om hulp die verder gaat dan de gebruikelijke steun van huisgenoten aan elkaar. (SCP, 2023).
De aantallen genoemd op deze site, afkomstig van Mantelzorg.nl en WerkenMantelzorg.nl, gaan ook uit van deze brede definitie.
LET OP! - Bij verwijzing naar de aanvullende verzekering die een medewerker heeft bij Zilveren Kruis geldt de engere definitie van mantelzorg. Binnen de eigen providerboog houd je de brede definitie aan.
Feiten en cijfers over mantelzorg
Uit onderzoek van SCP (2019) blijkt dat veel mensen in Nederland mantelzorg verlenen.
- Ongeveer 35% van de 16-plussers (circa 5 miljoen mensen) geeft mantelzorg
- Ongeveer 825.000 mensen helpen langdurig (langer dan drie maanden) en intensief (meer dan acht uur per week). Dit is ongeveer 16% van de mantelzorgers.
Werkende mantelzorgers vormen een diverse groep
Enkele feiten op een rij:
Aantal werkende mantelzorgers groeit
Het aantal werkenden met mantelzorgtaken neemt de komende jaren verder toe. Naar verwachting stijgt dit aantal van 1,8 miljoen in 2020 naar 2,1 miljoen in 2040. Deze groei hangt samen met:
- de vergrijzing
- de toenemende personeelstekorten in de zorg
- het feit dat meer mensen werken
- de stijgende pensioenleeftijd.
Daardoor zal ook de behoefte van medewerkers om werk en zorgtaken te kunnen combineren verder toenemen. Voor werkgevers is het belangrijk daar nu al op voorbereid te zijn.
Mantelzorg is van alle leeftijden
Bij mantelzorg denken we vaak aan volwassenen, maar ook veel jongeren geven mantelzorg. Denk aan medewerkers die meehelpen bij de zorg voor een gehandicapt gezinslid of een van de ouders. 16% van de werkenden met zorgtaken is jonger dan 36 jaar.
Alleen zorgen vergroot de belasting
Een op de vijf mantelzorgers kan de hulp niet met anderen delen en staan er alleen voor. Onder werkende mantelzorgers loopt dit zelfs op tot 38%. Verzorgers van een partner of kind behoren vaak tot deze ‘alleenhelpers’. Als een hulpbehoevende alleen door deze mantelzorger geholpen wil worden of als er niemand anders beschikbaar is, wordt ook wel gesproken van een ‘mantelzorgklem’. Alleenhelpers ervaren vaak een hogere belasting. Zij hebben minder mogelijkheden om taken te verdelen, pauzes te nemen of ondersteuning te organiseren.