Mantelzorg uitgelegd
Mantelzorg in het hbo
Wat is mantelzorg?
Waarschijnlijk zijn er meer mantelzorgers in je organisatie dan je denkt. Eén van de uitdagingen is dat veel medewerkers zichzelf niet herkennen als mantelzorger. Zij zien zichzelf vooral als zoon, dochter, partner, ouder of goede vriend. Daardoor zoeken zij vaak geen ondersteuning en gaan zij minder snel het gesprek aan over hun situatie. Bewustwording is dus een belangrijke eerste stap om de combinatie werk en mantelzorg bespreekbaar en mogelijk te maken.
Ik ben gewoon ouder van mijn kind / het komt op je pad, je hebt geen keus / is toch niet meer dan logisch.
Mantelzorg is meer dan zorg alleen
Mantelzorg bestaat uit veel verschillende taken. Denk bijvoorbeeld aan:
- Regeltaken (zoals administratie)
- Praktische begeleiding (vervoer, boodschappen doen, medicatiebeheer)
- Geestelijke of emotionele steun, bijvoorbeeld bij psychische klachten of depressie
- Hulp bij het huishouden, bijvoorbeeld koken of schoonmaken
- Persoonlijke verzorging
Wanneer is iemand mantelzorger?
Voor het hbo geldt de brede definitie mantelzorg
Voor de mantelzorgers in het hbo die vallen onder de cao-hbo ga je uit van de omschrijving uit de WAZO, die neerkomt op deze brede definitie van mantelzorg van het SCP. De aantallen genoemd op deze site, afkomstig van Mantelzorg.nl en WerkenMantelzorg.nl, gaan ook uit van deze brede definitie.
Andere definities
Naast de definitie voor het hbo worden er verschillende definities aangehouden wat betreft mantelzorg. Hierdoor loopt het aantal mantelzorgers dat genoemd wordt in onderzoeken en berichten uiteen. Hieronder volgen er enkele die van toepassing zijn:
- Het SCP Alle hulp van mensen aan iemand met gezondheidsproblemen uit hun sociale netwerk die niet wordt gegeven in het kader van een beroep (SCP, 2023). De hulp die zij bieden varieert van gezelschap en emotionele steun, huishoudelijke hulp, administratie en vervoer tot verzorgende en verpleegkundige handelingen. Het gaat om hulp die verdergaat dan de gebruikelijke steun van huisgenoten aan elkaar. Ook de zorg voor een naaste in een woonzorginstelling telt mee.
- CBS Mantelzorgers geven onbetaalde zorg aan een familielid of een bekende uit zijn of haar omgeving die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en doen dat al minimaal drie maanden óf minimaal 8 uur per week. De zorg bestaat uit bijvoorbeeld huishoudelijke taken, wassen, aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen enz..
- De cao-hbo De werknemer die mantelzorg verleent aan een persoon met wie die een zorgrelatie heeft, zoals bedoeld in artikel 5.1, lid 2 van de WAZO: Lid 2: Onder een persoon als bedoeld in het eerste lid, wordt verstaan: h) de echtgenoot, de geregistreerde partner of de persoon met wie de werknemer ongehuwd samenwoont i) een kind tot wie de werknemer als ouder in een familierechtelijke betrekking staat j) een kind van de echtgenoot, de geregistreerde partner of de persoon met wie de werknemer ongehuwd samenwoont k) een pleegkind dat blijkens de basisregistratie personen op hetzelfde adres woont als de werknemer en dat hij als pleegouder als bedoeld in artikel 1.1 van de Jeugdwet verzorgt l) een bloedverwant in de eerste of tweede graad m) degene die, zonder dat er sprake is van een arbeidsrelatie, deel uitmaakt van de huishouding van de werknemer, of n) degene met wie de werknemer anderszins een sociale relatie heeft, voor zover de te verlenen verzorging rechtstreeks voortvloeit uit die relatie en redelijkerwijs door de werknemer moet worden verleend.
- Zilveren Kruis, VGZ Je bent mantelzorger als je meer dan acht uur per week en langer dan drie maanden voor een naaste zorgt en dit niet beroepsmatig is. De genoemde grens van 8 uur/3 maanden is geen wettelijke ondergrens voor het zijn van een mantelzorger, maar wordt vaak gebruikt als een definitie voor intensieve mantelzorg in onderzoeken.
Let op! - Bij verwijzing naar de aanvullende verzekering die een medewerker heeft bij Zilveren Kruis geldt de engere definitie van mantelzorg. Binnen de eigen providerboog houd je de brede definitie aan.
Feiten en cijfers over mantelzorg
Algemeen
Uit onderzoek van SCP (2019) blijkt dat veel mensen in Nederland mantelzorg verlenen.
- Ongeveer 35% van de 16-plussers (circa 5 miljoen mensen) geven mantelzorg aan bekenden of naasten.
- Ongeveer 825.000 mensen helpen langdurig (langer dan drie maanden) en intensief (meer dan acht uur per week). Dit is ongeveer 16% van de mantelzorgers.
Aantal werkende mantelzorgers groeit
Het aantal werkenden met mantelzorgtaken neemt de komende jaren verder toe. Naar verwachting stijgt dit aantal van 1,8 miljoen in 2020 naar 2,1 miljoen in 2040. Deze groei hangt samen met:
- de vergrijzing de toenemende personeelstekorten in de zorg
- het feit dat meer mensen werken
- de stijgende pensioenleeftijd.
Daardoor zal ook de behoefte van medewerkers om werk en zorgtaken te kunnen combineren verder toenemen. Voor werkgevers is het belangrijk daar nu al op voorbereid te zijn.
(werkende mantelzorgers van ouderen; verkenning van hun toekomst en ondersteuningsbehoeften; RIVM, 2021)
DIT WORDT EEN INFOGRAPHIC
Cijfers over werkende mantelzorgers
Werkende mantelzorgers vormen een diverse groep. Enkele feiten op een rij:
- 1 op de 4 medewerkers combineert het werk met mantelzorgtaken
- 44% van hen werkt fulltime (36 uur of meer)
- 64% is vrouw
- 3 op de 10 is jonger dan 45 jaar
- 40% mantelzorgt meer dan 8 uur per week, waarvan 8% meer dan 20 uur per week
- 76% mantelzorgt al meer dan een jaar, waarvan 42% meer dan 5 jaar
- Bij 38% is de medewerker de enige mantelzorger voor de zorgvrager en doet de mantelzorg dus alleen
- 14% kan werk en mantelzorg (heel) slecht cobineren
- bijna 28% van de mantelzorgers overweegt om minder uren te gaan werken. 18% overweegt zelfs om helemaal te stoppen met werken.