Wanneer wordt mantelzorg zwaar?

Welke mechanismen spelen mee?

De belasting van mantelzorg zit niet alleen in de tijd die het kost. Vaak spelen verschillende factoren tegelijkertijd een rol.   Balanceren tussen werk en zorg Mantelzorgers voelen zich verantwoordelijk voor hun werk, maar ook voor de zorg thuis. Dat conflicteert. Zorg laat zich niet plannen Werk vraagt structuur, mantelzorg vraagt juist flexibiliteit—daar wringt het.

Opeenstapeling van draaglastz

De belasting zit niet alleen in tijdsbesteding, maar ook in voortdurende alertheid, denkwerk, organisatie en emotionele beslasting.

Afnemend herstelvermogen

Momenten die bedoeld zijn om op te laden veranderen steeds vaker in zorgmomenten, terwijl juist herstel de veerkracht bepaalt.  

Meer inzicht?

Bekijk de visual van het Sociaal Cultureel planbureau: Druk op de mantelzorger https://www.scp.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2019/11/08/mantelzorgers-in-het-vizier/Visual+Druk+op+de+mantelzorger.pdf Lees ook: [overbelasting door intensieve mantelzorg]

(https://www.oprijk.nl/actueel/nieuws/2023/08/31/mantelzorg-en-werk-tips-voor-leidinggevenden)

Gebaseerd op werkenmantelzorg.nl

Je wilt voorkomen dat medewerkers uitvallen en tijdig passende ondersteuning bieden. Overbelasting bij mantelzorgers is echter niet altijd direct zichtbaar: veel signalen zijn lichamelijk of emotioneel. Dit uit zich op het werk echter vaak in signalen die je wel kunt herkennen, zoals veranderd gedrag en prestaties. Let daarom op signalen als concentratieproblemen, vaker verzuimen, extreme vermoeidheid of chaotische planning. Ook kan een medewerker zich terugtrekken of flexibel inzetbaar zijn dan voorheen.

Wat helpt?

Ga het gesprek aan [LINK naar het gesprek aangaan]. Door alert te zijn op dit soort signalen kun je eerder het gesprek aangaan en samen onderzoeken wat een medewerker nodig heeft. Openheid en maatwerk zijn daarbij belangrijk.. Hoe eerder mantelzorg bespreekbaar wordt, hoe groter de kans dat passende ondersteuning kan worden ingezet en langdurig verzuim of uitval wordt voorkomen.

Hoe intensiever de mantelzorg, hoe groter de invloed op het dagelijks leven en op het werk. Daardoor wordt het vaak moeilijker om werk en mantelzorg goed te combineren. Van de werkende mantelzorgers kan 14 % mantelzorg en werk slecht tot zeer slecht combineren. Zij zeggen bijvoorbeeld dat:

• de situatie van de persoon voor wie ze zorgen hen nooit loslaat
• de zorg te veel op hun schouders neerkomt
• hun eigen gezondheid door het helpen achteruit is gegaan.

Wie lopen extra risico op overbelasting?

De kans op overbelasting hangt sterk samen met de zorgsituatie. Zeer intensieve mantelzorgers (meer dan 25 uur per week) zijn bijvoorbeeld vaker:

• de enige mantelzorger
• mantelzorger voor een partner of ouder
• verantwoordelijk voor een naaste die bij hen in huis woont
• mantelzorger voor iemand met een verstandelijke beperking
• mantelzorger voor personen met dementie of geheugenproblemen
  De hulp is vaak intensief, de hulpbehoevende vraagt veel aandacht en de mantelzorger krijgt weinig van diegene terug.
• mantelzorger voor personen met psychische problemen
  Er zijn weinig anderen zijn die de hulp kunnen overnemen
• Vrouw
  Vrouwelijke mantelzorgers ervaren de mantelzorg gemiddeld zwaarder dan mannen. Ze zorgen vaker voor meerdere personen, gecombineerd met zorg voor inwonende kinderen en werken vaker in deeltijd en in de zorg.

Stoppen met werken

Uit nieuw onderzoek van Alzheimer Nederland, MantelzorgNL en Stichting Werk&Mantelzorg onder ruim 700 mantelzorgers die intensief voor een naaste zorgen, blijkt dat mantelzorg en werk voor drie op de tien mantelzorgers in de huidige situatie niet te combineren zijn. Ruim 14% van deze groep mantelzorgers stopt zelfs met werken of raakt arbeidsongeschikt door de zorgdruk. Vier op de tien geven aan dat dit had kunnen worden voorkomen als er meer ondersteuning was geboden in de zorg én op het werk.

Voor veel mantelzorgers stopt de zorg niet na werktijd. Zij combineren hun werk met de zorg voor een naaste en staan daardoor vaak langdurig onder druk.

Uit onderzoek van Werk&Mantelzorg blijkt dat medewerkers met mantelzorgtaken hun werk-privébalans lager beoordelen, meer gezondheidsklachten ervaren en zich vaker ziek melden dan collega's zonder mantelzorgtaken. Voor 40% van de mantelzorgers vormen de zorgtaken zelf de belangrijkste oorzaak van deze gezondheidsklachten.

Daarnaast overweegt:

• bijna 28% van de mantelzorgers om minder uren te gaan werken
• 18% om helemaal te stoppen met werken.

 AFBEELDING HIER!

(uit Jaarpublicatie Werk&Mantelzorg.nl 2025)

 AFBEELDING HIER! 

(uit Jaarpublicatie Werk&Mantelzorg.nl 2025)

Wanneer mantelzorgers zich lange tijd overbelast en alleen voelen, kan dat serieuze gevolgen hebben, zoals: 

• langdurige stress 

• somberheid of depressieve gevoelens 

• extreme vermoeidheid 

• burn-out 

In sommige gevallen raken mantelzorgers zelf zo uitgeput dat zij ook zorg nodig hebben. 

Eenzaamheid

Eenzaamheid komt veel voor onder mantelzorgers. Zo voelt 43% van de mantelzorgers zich regelmatig eenzaam. Bij mantelzorgers van mensen met dementie kunnen deze cijfers nog hoger liggen, vooral wanneer zij de zorg grotendeels alleen dragen.

Eenzaamheid kan verschillende oorzaken hebben: 

• Gebrek aan begrip
  Mensen die zelf geen mantelzorg verlenen, realiseren zich niet altijd hoeveel impact de zorg heeft. Daardoor kunnen mantelzorgers het gevoel hebben dat anderen hen niet echt begrijpen.
• Weinig steun vanuit de omgeving
  Familie, vrienden of bekenden zijn niet altijd beschikbaar om mee te helpen of weten niet goed hoe zij ondersteuning kunnen bieden.

• Minder tijd voor sociale contacten 
  De zorg kost veel tijd en energie, waardoor er minder ruimte is voor vrienden, hobby’s of ontspanning. 

• Emotionele belasting 
  Zorgen om een dierbare, vermoeidheid en stress kunnen zwaar wegen. 

• Onvoldoende informatie of ondersteuning
  Niet iedere mantelzorger weet waar hij of zij terecht kan voor hulp of advies. 

Rouw bij levend verlies

Sommige mantelzorgers krijgen te maken met levend verlies. Dat ontstaat wanneer een naaste langdurig ziek is of een beperking heeft. De persoon is er nog, maar verandert – bijvoorbeeld door dementie, een beroerte of een chronische aandoening. Voor mantelzorgende medewerkers betekent dit dat zij niet alleen zorgen voor een naaste, maar ook afscheid nemen van hoe iemand vroeger was of van verwachtingen die zij hadden voor de toekomst.

Dit proces gaat gepaard met voortdurende emoties zoals verdriet, machteloosheid, frustratie en soms hoop. Omdat de situatie vaak langzaam verandert en langdurig aanhoudt, vraagt dit om blijvende aanpassing. Dit kan een grote impact hebben op het welzijn, energieniveau en functioneren van medewerkers op de werkvloer.

Geen mantelzorger meer. En dan?
Wanneer de mantelzorgsituatie eindigt, betekent dat niet automatisch dat de impact verdwijnt.

Na een lange periode van intensieve zorg ontdekken sommige medewerkers pas hoeveel invloed de situatie heeft gehad op hun eigen leven. Denk aan het verlies van sociale contacten, hobby's of activiteiten die eerder belangrijk waren.

Ook deze overgang verdient aandacht. Medewerkers kunnen tijd nodig hebben om hun leven opnieuw vorm te geven en een nieuw evenwicht te vinden.